سوشيانت: وب‌نوشته‌هاي يك معمار

جهان‌‌گردي و گردش‌گري از ديرباز در ايران به سببِ موقعيت و گستردگي‌يِ جغرافيايي، تنوعِ آب‌و‌هوايي و شرايطِ زيست‌محيطي، جايگاهِ‌ فرهنگي، علمي و بازرگاني، مردمانِ‌ مهربان و ميهمان‌نواز و نيز تمدنِ‌كهن و جاذبه هاي تاريخي بسيار همچون قاره‌آي پهناور، رونق داشته و كاروان‌سراها، چاپارخانه‌ها و راه‌هايِ ارتباطي‌يِ گسترده به همراهِ‌سفرنامه‌هايِ به‌جاي‌مانده دليلي بر اين ادعاست. جهان‌گردانِ بسياري پيش از اسلام و در دورانِ‌ هخامنشي و سلوكي و... به ايران آمده و پايه‌گذارِ‌ ارتباطِ فرهنگي‌يِ ملت‌هايِ خويش با تمدنِ‌ايراني گرديده، وصفِ شكوه و بزرگيِ‌ ايران را پراكندند. بر مبنايِ ‌نوشته‌هايِ‌گزنفون و هرودوت، بازرگانانِ‌ يوناني و رومي برايِ‌دادوستد به ايران رفت‌وآمد داشتند. پس از اسلام باوجودِ ‌فرازوفرودهايِِ فراوان و درگيري‌هايِ‌ پياپي باز هم سياحاني چون ابنِ‌حوقل، ياقوتِ حموي و ابن بطوطه به ايران آمده و شرحِ ‌سفرهايِ‌شان را در كتابهايي مانندِ صوره‌الارض، معجم‌البلدان و... آوردند. با گسترشِ‌ حوزه‌يِ‌ نفوذِ تمدنِ ايراني بارِ ديگر زمزمه‌يِ اين فرهنگ به اروپا نيز رسيد و جهان‌گردان كشورهايِ‌ مختلف از جمله ژان شاردن Chardin] [Jean فرانسوي، پيتر دلاواله [Pieter Della Valle] ايتاليايي، ماركوپولويِ‌ ونيزي، تاورنيه [Tavernier] فرانسوي و بنيامين تودلاي به ايران سفركردند. تودلاي اهلِ‌ اسپانيا بوده و گويا نخستين فردي است كه پس از اسلام از ايران ديدار نموده و سفرنامه‌اي در اين مورد نوشته است.
اما درخشان‌ترين دورانِ جهان‌گردي‌يِ ايران دز زمانِ‌صفويه رقم خورد كه مهم‌ترين عامل‌هايِ آن گسترش و افزايشِ امنيتِ راه‌هايِ ارتباطي و تاسيساتِ متعدد بين‌راهي بوده است.
در سال1314ِ برايِ نخستين‌بارِ در وزارتِ داخله (كشور) اداره‌اي به نامِ اداره‌يِ جلبِ سياحانِ خارجي و تبليغات تاسيس شد و انجامِ كارهايِ مربوط به جهان‌گردي‌يِ كشور را برعهده‌گرفت. در‌آغاز كار ‌اين اداره به چاپِ‌ نشريه‌ها و كتابچه‌هايِ راهنما شاملِ مختصري از اوضاعِ‌ جغرافيايي، سياسي و اجتماعي محدود بوده‌است. در سالِ 1319 نخستين آژانسِ جهان‌گردي‌يِ ايران در تهران پايه‌گذاري شد. ادارهِ جلبِ‌سياحان نيز در دوره‌يِ تازه‌يِ ‌فعاليت‌اش پيشنهادِ تدوينِ مقررات و قانون‌هايِ ورودوخروجِ بيگانگان را داد. در سالِ1340 و به‌منظورِ‌ افزايشِ‌كارآمدي‌‌يِ اين اداره، شورايِ عالي‌يِ جهان‌گردي تشكيل‌شده از 12 نفر نمايندگانِ وزارت‌خانه‌ها و موسسه‌هايِ دولتي و 3 نفر از اشخاصِ مطلع و كارشناسانِ گردش‌گري و جهان‌گردي پس از تصويبِ هياتِ وزيرانِ وقت بنيانِ‌گذاشته‌شد. باوجودِ تلاش‌هايِ اين شورا، اما به دليلِ‌ پاسخگو نبودنِ تشكيلات و امكاناتِ موجود، در سالِ 1342، سازمانِ‌جلبِ‌سياحان تاسيس شد. اين سازمان كه به ارائه‌يِ طرح‌ها و برنامه‌ريزي‌هايِ گسترده در زمينه‌يِ جهان‌گردي دست‌يافته‌بود، در سالِ 1353 با تغييرِ‌ نامِ ‌وزارت‌ اطلاعات به وزارتِ ‌اطلاعات و جهان‌گردي، بخشي از اين وزارت‌خانه گرديده و مسوولِ تنظيمِ كارهايِ ايران‌گردي و جهان‌گردي شد. كارهايِ اين بخش با همكاري‌يِ چهار شركتِ سهامي‌يِ گشت‌هايِ ‌ايران، شركتِ خانه‌هايِ ايران، شركت‌ِ سهامي‌يِ سازمان‌ِ‌ مراكزِ جهان‌گردي برايِ ‌ورزش‌هايِ زمستان و شركتِ ‌تاسيساتِ جهان‌گردي با نظارتِ وزارت‌خانه انجام‌مي‌شد.
در سالِ 1358 و پس از پيروزي‌يِ انقلاب و به حكمِ شورايِ‌انقلاب، چهار شركتِ نام‌برده باهم ادغام شده و سازمانِ مراكزِ‌ايران‌گردي و جهان‌گردي را بنانهادند. چندي بعد نيز وزارتِ اطلاعات و جهانگردي به وزارتِ ارشاد ملي و سپس به وزارتِ ارشادِ اسلامي تغيير نام داد و حوزه‌يِ معاونتِ سياحتي و زيارتي‌يِ اين وزارت‌خانه سرپرستي‌يِ كارهايِ جهان‌گردي‌يِ كشور را به‌عهده‌گرفت. در سالِ 1376 با يكي‌شدنِ حوزه‌يِ معاونتِ سياحتي و زيارتي‌ و سازمانِ مراكزِ ايران‌گردي و جهان‌گردي‌، سازمانِ ايران‌گردي و جهان‌گردي به‌وجودآمد كه تا اوايلِ سالِ 1383 فعاليت داشت.
سپس سازمانِ ميراثِ فرهنگي و گردش‌گري از ادغامِ دو سازمانِ ايران‌گردي و جهان‌گردي و سازمانِ ميراثِ فرهنگي به وجود آمد و بعدها سازمانِ صنايعِ‌‌دستي نيز به آن اضافه شد كه هم اكنون فعاليت خود را ادامه مي‌دهد.